201604.12
0
0

Kościelne stwierdzenie nieważności małżeństwa (rozwód kościelny) – przeszkody zrywające

Prawo kanoniczne, odmiennie niż kodeks cywilny, przypisuje małżeństwu cechę nierozerwalności, co w praktyce oznacza brak możliwości rozwiązania związku – może to nastąpić jedynie w przypadku śmierci jednego z małżonków. O wspomnianej wyżej nierozerwalności świadczy  kan. 1056, stanowiący, iż „Istotnymi przymiotami małżeństwa są jedność i nierozerwalność (…)”. Przepisy prawa kanonicznego, podobnie jak przepisy świeckie, stawiają pewne wymogi formalne, którym należy uczynić zadość by ważnie zawrzeć małżeństwo – w przeciwnym razie zawarty związek małżeński jest nieważny, a więc de facto nie istnieje.

Na wstępie należy zatem zaznaczyć, że proces o stwierdzenie nieważności małżeństwa, ma niewiele wspólnego z cywilnym procesem rozwodowym i niekiedy, mylnie, bywa określany mianem „rozwodu kościelnego”. Prawo kanoniczne wprowadza domniemanie ważności małżeństwa, które wynika z kan. 1060 stanowiącego, że  „Małżeństwo cieszy się przychylnością prawa, dlatego w razie wątpliwości należy uważać je za ważne, dopóki nie udowodni się czegoś przeciwnego.” Stwierdzenie nieważności małżeństwa jest swoistym postępowaniem procesowym, polegającym na zbadaniu czy w danym stanie faktycznym zachodzą przesłanki świadczące o tym, iż dany związek małżeński jest nieważny. Przesłanki umożliwiające unieważnienie małżeństwa można podzielić na trzy kategorie:

  1. przesłanki enumeratywnie wymienione w kan. 1083-1094 kodeksu prawa kanonicznego – są to tzw. poszczególne przeszkody zrywające: wiek osób chcących zawrzeć związek małżeński – ważnie nie mogą zawrzeć małżeństwa osoby, które nie ukończyły 16 roku życia w przypadku mężczyzn oraz 14 lat w przypadku kobiet – przy czy zgodnie z § 2 Konferencja Episkopatu ma prawo ustalić wiek wyższy niż ten przewidziany w § 1; niezdolność płciowa; małżeństwo z inną osobą; różne wyznania nupturientów – istnieje możliwość uzyskania zezwolenia na zawarcie małżeństwa w przypadkach wskazanych w kan. 1125 oraz 1126; złożone śluby bądź profesja zakonna; pozbawienie wolności lub uprowadzenie osoby, z którą został zawarty związek małżeński;  popełnienie przestępstwa zabójstwa współmałżonka osoby, z którą ma być zawarte małżeństwo; pokrewieństwo – między wstępnymi i zstępnymi, a w linii bocznej do 4 stopnia włącznie; powinowactwo; przesłanka przyzwoitości publicznej przysposobienie prawne – adopcja w linii prostej, a w linii bocznej do drugiego stopnia.
  2. do drugiej kategorii przeszkód należy zaliczyć brak zgody małżeńskiej, którą należy rozumieć jako możność swobodnego i świadomego podjęcia decyzji
    o wstąpieniu w związek małżeński. Jej brak np. błąd co do osoby, choroba psychiczna uniemożliwiająca wypełnianie istotnych obowiązków małżeńskich czy też wada oświadczenia woli w postaci przymusu bądź groźby czyni zawarte małżeństwo nieważnym.
  3. trzecią kategorią przesłanek nieważności małżeństwa są braki dotyczące formy kanonicznej zawierania małżeństwa – wówczas również można wystąpić
    o stwierdzenie nieważności małżeństwa.

Podsumowując, stwierdzenie nieważności małżeństwa oznacza, że w momencie składania przysięgi małżeńskiej dany związek dotknięty był wadą prawną, uniemożliwiającą jego ważne zawarcie, a zatem taka przysięga nie zyskuje doniosłości prawnej, więc co do zasady związek małżeński nie istnieje na gruncie prawa kanonicznego. Jest to jeden z zasadniczych elementów różniący tę instytucję od konstrukcji rozwodu przewidzianego przepisami kodeksu cywilnego, w konsekwencji którego dochodzi do rozwiązania istniejącego małżeństwa,
z uwagi na zupełny i trwały rozkład pożycia małżeńskiego. Na gruncie prawa cywilnego instytucją tożsamą ze stwierdzeniem nieważności małżeństwa jest jego unieważnienie, które może nastąpić jedynie w przypadkach określonych ustawą, a małżeństwo które unieważniono uznaje się za niebyłe. Jak więc widać określanie postępowania o stwierdzenie nieważności małżeństwa mianem „rozwodu kościelnego” niewątpliwie jest określeniem nietrafionym.

Zostaw komentarz

Twój adres email nie będzie publikowany. Zaznaczone pola są wymagane *

Time limit is exhausted. Please reload the CAPTCHA.